سرمایه اجتماعی یکی از انواع مهم سرمایه در دهه های اخیر شناخته شده است . وجود اين سرمايه بدنبال خود سرمایه های مادی، مالی و ... و در نهايت توسعه اجتماعی، اقتصادی،فرهنگی و سیاسی بدنبال خواهد داشت. سرمایه اجتماعی با توجه به اينكه موضوعي جديد ميباشد ولي توجه بسياري از صاحبنظران و علماي علوم اجتماعی،ٌٌٌُْتوسعه و توسعه روستايي را در دهههاي اخير به خود معطوف داشته است.
علمای علوم اجتماعی و توسعه بخصوص توسعه روستایی در فرایند توسعه جوامع نقش بسیار بالایی را برای سرمایه اجتماعی قائل می باشند چرا که وجود مولفه های سرمایه اجتماعی در جامعه ای از قبیل مشارکت، آگاهی، انسجام، اعتماد، شبکه اجتماعی و... نه تنها اینکه توسعه را بدنبال دارد بلکه وجود این مولفه ها خود عین توسعه است.
براي نمونه بد نيست نگاهي به يكي از روستاهاي آذربايجانشرقي بيندازيم.
روستای دریان در نزدیکی شهر شبستر در آذربايجان شرقي یکی از نمونه روستاهايي می باشد که دارای امکانات اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و عمرانی بسیاری می باشد. این روستا 2200نفر جمعیت داشته و با وجود این جمعیت اندک کارهای بسیار بزرگی در این روستا انجام شده است. این روستا دارای امکاناتی از قبیل آب، برق، گاز خانگی، تلفن و همچنین دارای امکاناتی از قبیل بانک، صندوق قرض الحسنه، محل نگهداری کودکان بی سرپرست، کتابخانه عمومی، شهرداری خود گردان، سالن ورزشی، جدول کشی خیابان ها، جدایی محل نگهداری دام از محل مسکونی، یک شکل کردن نمای ساختمانها و دیوارهای خانه ها و خیلی موارد دیگر که نشان از یک جهش در این روستا می باشد.
همچنین در این روستا چندین کارخانه و کارکاه احداث شده و یا در حال احداث است که سهام این کارخانجات به مردم روستا واگذار شده است یعنی این کارخانه های احداث شده توسط سرمایه گذار ها برای نفع شخصی نبوده و جنبه کار آفرینی و اجتماعی داشته است.
از دیگر کارهای قابل توجهی که در این روستا انجام شده است طرح احیای قنوات این روستا بوده است که در این کار تمامی ده قنات این روستا پس از تعمیر با لوله هایی به همدیگر وصل شده و مهچنین آب قنات ها توسط هشت ایستگاه پمپاژ به بالا دست انتقال داده شده و در بالا دست که کوهپایه می باشد چندین استخر برای ذخیره آب ایجاد شده و در کنار آن طرح کشت و صنعت بادام دیر گل در مساحتی به اندازه 400 هکتار ایجاد شده است و در کنار این کشت و صنعت دو تا سد خاکی زده شده است.
نکته قابل توجه در همه اینها استفاده از سرمایه مردمی است یعنی همه این کارهای عنوان شده توسط خود مردم و با سرمایه مردمی انجام شده است.
دلايل اين توسعه چيست؟ آيا همه جا وضع بدين گونه است؟ آيا وجود مولفههاي اجتماعي دليل اين مصداقها ميباشد و يا دلايل ديگري در جريان است؟ و يا اينكه مديريت روستايي با بهره گيري از مولفههاي اجتماعي تاثير گذار بر توسعه مانند مشاركت، سرمايه اجتماعي، همبستگي اجتماعي، نقش رهبران محلي و يا موارد ديگر بهره جسته است؟
در شرایطی که سرمایه اجتماعی در جامعهای وجود نداشته باشد یعنی تواناییهای استفاده جمعی و توام با همکاری از منابع برای وظایف عمومی وجود نداشته باشد، بعید است که تنها تامین سرمایه مالی و افزایش سرمایه انسانی( از طریق آموزش) بتواند به نتایج مثبتی همچون رشد اقتصادی و کاهش فقر، یا مشارکت بیشتر و پاسخگویی نهادهای عمومی منجر شود( تاجبخش1385، 11-10).1
یعنی در پاسخ به این سوالات میتوان گفت که مولفه های اجتماعی در این موارد دارای تاثیر فراوان می باشند چرا که بیشتر این طرح ها با استفاده از سرمایه اجتماعی مردم این روستا به نتیجه رسیده اند. مشارکت، اعتماد، اگاهی و شبکه اجتماعی در بین این روستا بسیار قوی بوده و طرح های توسعه ای نیز نه برای نفع شخصی تک تک افراد بلکه برای سود و استفاده همگانی ایجاد شده اند.
وجود تشکل های مردمی، وجود شبکه های قدرتمند اقتصادی در تهران، اعتماد درون گروهی بالا، مشارکت و اگاهی نسبت به توسعه موطن خویش از دلایلی که تا ثیر گذار بوده اند.
پاتنام از صاحبنظران بزرگ سرمایه اجتماعی سطوح توسعه یافتگی در شمال و جنوب ایتالیا را مربوط به وجود مقادیر متفاوت سرمایه اجتماعی در این دو منطقه میداند. پس توجه به سرمايه اجتماعي در دهه هاي اخير براي توسعه ملي و محلي در ايران الزامي است.
1 - تاجبخش، کيان، 1384، «سرمايه اجتماعي، اعتماد، دموکراسي و توسعه»، نشر شيرازه